از آموزش و پرورش فنلاند،چه می توانیم بیاموزیم؟

از آموزش و پرورش فنلاند،چه می توانیم بیاموزیم؟
دایان راویچ
برگردان : مهدی بهلولی
 من به تازگی از سفری به اروپا برگشتم. در برلین،در همایش پژوهش جهانی آموزش و پرورش،سخن گفتم. پژوهشگران اروپایی،آسیایی،و آمریکای لاتین،از جنبش "اصلاحات آموزشی" در ایالات متحده،بسیار هراسان شده بودند؛هراسان از این که همان روندها- همان اصرارهای بیش از اندازه برای استاندارد کردن آزمون ها،فشار برای خصوصی سازی و کار و بار بازار،و فشار برای پایین آوردن استانداردها برای ورود به پیشه ی آموزشگری- چه بسا به کشورهای خودشان هم پابگذارد.  
بهترین بخش سفرم،بازدید از مدرسه های فنلاند بود. البته این روزها،نام فنلاند بسیار در خبرها شنیده می شود- به خاطر کامیابی هایش در آزمون های پیزا(pisa،برنامه ارزشیابی جهانی دانش آموز). در چند دهه ی گذشته،و در میان کشورهای آزمون گرفته شده،دانش آموزان 15 ساله ی فنلاندی،پیوسته،در خواندن،ریاضیات،و علوم،در اوج و یا نزدیک به اوج بوده اند. همچنین واریانس[شاخصی آماری برای اندازه گیری پراکندگی داده ها] کیفیت،در میان مدرسه های فنلاندی،در میان کشورهای آزمون گرفته شده،کمترین است،یعنی این که دانش آموزان فنلاندی می توانند در هر مدرسه در کشور و از هر نظر،آموزشی ارزشمند دریافت کنند. به این،برابری فرصت آموزشی می گویند،یک مدرسه دولتی خوب در هر محله ای. 
 آنچه سامانه ی آموزش مدرسه ای فنلاند را بسیار شگفت آور می سازد این است که دانش آموزان هرگز آزمون  استاندارد شده ای نمی دهند مگر در واپسین سال دبیرستان شان،هنگامی که در آزمون ورودی پذیرش دانشگاه شرکت می کنند. آموزگاران خود،آزمون ها را طراحی می کنند،چرا که می دانند دانش آموزانشان دارند چه کار می کنند و به چه چیزهایی نیاز دارند. یک برنامه درسی ملی وجود دارد- رهنمون هایی کلی برای اطمینان از این که همه ی دانش آموزان،آموزشی بی کم و کاست ببینند- اما قانون گذارانه نیست. آموزگاران،وظیفه ی سنگین طراحی برنامه درسی و شیوه ی آموزش[پداگوژی] در مدرسه شان را بر گردن دارند. آنها از درجه ی بالایی از خودرهبری برخوردارند،چرا که حرفه ای اند.
 پذیرش در برنامه های آموزش آموزگار[تربیت معلم] در پایان دبیرستان،سخت رقابتی است؛تنها یک نفر از ده نفر- یا حتی کمتر- در برنامه های آماده سازی آموزگاری پذیرفته می شوند. همه ی آموزگاران،پنج سال را در برنامه ی سفت و سخت مطالعه،پژوهش،و عمل آموزشی سپری می کنند و کار خود را با گرفتن مدرک کارشناسی ارشد به پایان می رسانند. آموزگاران برای همه ی پیشامدها،و از آن میان برخورد با دانش آموزان معلول،دانش آموزان با دشواری های زبانی،و دانش آموزان با دیگر انواع دشواری های یادگیری،آماده می گردند.
مدرسه هایی که من بازدید کردم مرا به یاد بهترین مدرسه های پیشرو خصوصی خودمان انداختند. آنها سرشار از هنرها،بازی ها،و کار و کوشش ها بودند. من پردیس[فضاهای آموزشی]های زیبایی دیدم- برخی از آنها با معماری ممتاز و غرق در نور. کلاس های کوچکی دیدم؛گرچه شمار رسمی دانش آموزان کلاس های دبستانی 24 است با این رو،هیچ کلاسی با بیش از 19 کودک ندیدم( افزون بر این که هر کلاس دو آموزگاریار،برای کمک به کودکان با نیازهای ویژه داشت).         
 آموزگاران و مدیران،بارها به من گفتند راز کامیابی فنلاندی،اعتماد است. پدر- مادران،به آموزگاران اعتماد دارند چرا که آنها حرفه ای اند. آموزگاران به همدیگر اعتماد می کنند و در حل دشواره های مشترک با یکدیگر همکاری می کنند،چرا که حرفه ای اند. آموزگاران و مدیران به یکدیگر اعتماد می کنند چرا که همه ی مدیران،آموزگار بوده اند و تجربه ای گرانسنگ دارند. هنگامی که من از میزان کسانی پرسیدم که از پیشه ی آموزشگری پشیمان می شوند و از آن دست برمی دارند،گفتند ناچیز است : آموزگاری،پیشه ای ارزنده است و آموزگاران،بسیار گرامی داشته می شوند.   
 راستش آموزگاران فنلاندیی که من دیدم- که همچون حرفه ای های ممتاز،با انبوهی از افتخاراتند- چندان متفاوت از دیگر آموزگارانی که من در ایالت متحده دیده ام به نظر نمی رسند و عمل نمی کنند،حتی از آموزگاران همان مدرسه هایی که "مدرسه های شکست" نامیده می شوند. فنلاند یک امتیاز چشمگیر نسبت به آمریکا دارد. نرخ کودکان فقیر در فنلاند زیر 4 درصد است در حالی که در اینجا 22 درصد و حتی بالاتر است. این یک حقیقت پذیرفته شده است که درآمد خانواده،معتبرترین پیشگوی عملکرد آموزشی فرزند است. فنلاند سامانه ی رفاه اجتماعی نیرومندی دارد؛ما نداریم. راستی،فنلاند "سوسیالیست" نیست،برابری خواه و سرمایه داری است. 
در آنجا از من درباره ی روندهای کنونی در آموزش و پرورش آمریکا پرسیده شد. آموزشگران فنلاندی از این ایده شگفت زده بودند که دولت های ما می خواهند آموزگاران را با نمره های آزمونی دانش آموزان ارزشیابی کنند- این کار به نزد آنها،هیچ معنایی نداشت. همچنین شگفت زده بودند از این که ما کودکان را به دست "آموزگارانی"می سپاریم که تنها چند هفته دوره ی آموزشی دیده اند و درجه ی کارشناسی ارشد هم ندارند. معنای ایده ی "پرداخت بر پایه ی شایستگی" را در نمی یافتند. آنها حقوق بیشتری می گیرند اگر به سود جامعه کار بیشتری کنند اما درنمی یافتند که چرا آموزگاران باید در رقابت با همدیگر برای نمره های آزمون ها،پاداش بگیرند. از آنجایی که دانش آموزانشان،نمره های آزمونی مقایسه ای ندارند کردارهای ما هم برای شان معنایی ندارد. هیچ کدام،سود رقابت در میان آموزگاران- که باید در حال همکاری باشند- را درنمی یافتند.
 هر یادآوری مدل فنلاندی،دستآورد کنونی اصلاح گران شرکتی را سخت به هم می ریزد. آنها این باور را نمی پذیرند که یک کشور می تواند بزرگترین مدرسه ها را داشته باشد بدون تکیه بر آزمون هایی با هزینه های هنگفت. آنها پای می فشارند که فنلاند نمی تواند مدل به درد بخوری باشد به خاطر این که با گوناگونی نژادی روبرو نیست. اما خاموش می شوند هنگامی که به آنها گفته می شود فنلاند آرایش جمعیتی دارد همانند سوئد،سوئیس،دانمارک،و نروژ،اما نتیجه های ممتاز می گیرد. من از این استدلال "نبود گوناگونی" آزرده می شوم چرا که سربسته دارد می گوید کودکان آفریقایی- آمریکایی و اسپانیایی،نمی توانند از وجود آموزگاران با تجربه ی بالا،کلاس های کوچک،و برنامه درسی غنی در هنرها و فعالیت ها،بهره ای بگیرند. 
 در اینجا مقایسه ای درخور درنگ وجود دارد : ما درخواست آماده بودن دانش آموزان را برای رقابت جهانی داریم و به استادی بر مهارت های پایه پاداش می دهیم. اصول راهنمایمان : رقابت،پاسخگویی،و گزینش. فنلاند،هدفی یگانه دارد : پرورش انسانیت هر کودک. آیا این هدفی هولناک و پرت است؟ اصول راهنمای شان: برابری،نوآوری،و شکوفایی. 
 امروزه فنلاند،به حق که شایسته ی توجه است،به عنوان کشوری که با کودکانش همچون منبعی باارزش رفتار می کند،و ارج می نهد به بزرگسالانی که آموزش را عشق و پیشه شان می سازند. بی گمان روزی،ما به شکست نگرش رفتارگرایانه باب روز اکنون،پی خواهیم برد. روزی ما خواهیم دانست که "اصلاحات" کنونی مان،درخور زمانه ی صنعتی آغاز سده ی بیستم است نه فراخور نیازهای سده ی بیست و یکم. هنگامی که آن روز فرابرسد ما پی به خرد ژرف فنلاند خواهیم برد،با عشق اش به کودکان و ارج نهی اش به آموزشگران. در آن هنگام ما خوشحال خواهیم بود که برای مدل شکست خورده مان،جایگزینی کامیاب وجود دارد.

  http://blogs.edweek.org/edweek/Bridging-Differences/2011/10/what_can_we_learn_from_finland.html

              

80 نکته مهم در تدریس موفق معلمان و مربیان مدارس

چگونگی انجام تدریس اثر بسیاری بر توانایی شاگردان برای آموزش خودشان دارد. معلمان موفق تنها ارایه دهندگان مطالب نیستند

80 نکته مهم در تدریس موفق معلمان و مربیان مدارس
چگونگی انجام تدریس اثر بسیاری بر توانایی شاگردان برای آموزش خودشان دارد. معلمان موفق تنها ارایه دهندگان مطالب نیستند بلکه آنان شاگردان خود را به تکالیف شناختی و اجتماعی وادار می نمایند و به آنان چگونگی کسب، ذخیره سازی و پردازش اطلاعات را می آموزند تا چگونگی فراگیری را یاد بگیرند و منابع را به طور مۆثر به کار ببرند. لذا نقش عمده تدریس، خلق یادگیرندگان فعال، خلاق و قدرتمند است.     

امروزه آموزش و پرورش رسمی در پی آمادگی برای زندگی آینده از طریق یادگیری مفید و مۆثر است وکلا" تدریس عبارتست از:

تعامل یا رفتار متقابل معلم و دانش آموز بر اساس طرح منظم و هدفدار برای ایجاد تغییرات مطلوب و تسهیل یادگیری فرد و شناخت او از جهان است.

و تدریس خوب :

تدریسی است که به خوب یاد گرفتن فراگیران کمک کند. در این فرایند یادگیرنده باید فعال باشد. به بحث بپردازد،مسائل را حل کند و با استفاده از راهنمایی های معلم به کسب تجربه بپردازد.

معلمان در حالی که به شاگردان در کسب اطلاعات، مهارت ها، راه های تفکر و ابراز نظرات خود کمک می کنند، باید به آنان نحوه ی یادگیری را نیز درس دهند.

چگونگی انجام تدریس اثر بسیاری بر توانایی شاگردان برای آموزش خودشان دارد. معلمان موفق تنها ارایه دهندگان مطالب نیستند بلکه آنان شاگردان خود را به تکالیف شناختی و اجتماعی وادار می نمایند و به آنان چگونگی کسب، ذخیره سازی و پردازش اطلاعات را می آموزند تا چگونگی فراگیری را یاد بگیرند و منابع را به طور مۆثر به کار ببرند. لذا نقش عمده تدریس، خلق یادگیرندگان فعال، خلاق و قدرتمند است.
80 نکته مهم در تدریس موفق معلمان و مربیان مدارس

 
توصیه هایی برای داشتن یک تدریس موفق و رضایت بخش

1- با توکل به خدا و نام خدا کلاس را شروع کنیم.

2- اخلاص در عمل تدریس و تقوا را رعایت کنیم.

3- زمان هر جلسه تدریس را در نظر داشته باشیم تا با کمی یا زیادی وقت مواجه نشویم.

4- وقت کلاس را به مطالب بیهوده و کم فایده صرف نکنیم.

5- سعی کنیم ساعت تدریس را تغییر ندهیم.

6- به هنگام تدریس، نشاط روحی و عاطفی خود را حفظ کنیم.

7- با خوشرویی تدریس کرده و همواره چهره بشّاشی داشته باشیم.

8- احساسات و عواطف دانش آموزان را جریحه دار نکنیم.

9- تلاش کنیم فضایی عاطفی بوجود آوریم.

10- سعه ی صدر داشته باشیم و از فضل فروشی بپرهیزیم.

11- وفای به عهد، خوش قولی و تواضع در تدریس را از یاد نبریم.

12- به هنگام تدریس؛ آرامش خود را حفظ کنیم.

13- از قضاوت ناصحیح نسبت به دانش آموزان پرهیز کنیم.

14- اشتباهات خود را توجیه نکنیم.

15- از علما، بزرگان و شخصیت های دینی با احترام نام ببریم.

16- از به کار بردن کلمات خارج از نزاکت بپرهیزیم.

17- پرگوئی نکنیم، در واقع آن قدر بگوییم که می توانیم بشنویم.

18- رازدار و محرم اسرار دانش آموزان باشیم.
چرا کلاس درس خسته کننده می شود ؟

 

19- از تعصب بی جا بپرهیزیم.

20- از دانش آموزان توقعات بیش از اندازه نداشته باشیم.

21- رسا و روان بودن کلمات و جملات را رعایت کنیم.

22- از داشتن تکیه کلام پرهیز کنیم.

23- در تدریس ذوق و سلیقه به کار ببریم.

24- آرام و شمرده تدریس کنیم.

25- ساده تدریس کنیم ؛اما عمیق.

26- در املاء کلمات دقت کنیم و کلمات را صحیح روی تابلو بنگاریم.

27- ذوق و استعداد دانش آموزان را شناسایی و هدایت کنیم.

28- بین دانش آموزان رقابت سالم و مثبت ایجاد کنیم.

29- در برخوردها عدل و انصاف را رعایت کنیم.

30- به دانش آموزان توجه و نگاه یکسان داشته باشیم.

31- با دانش آموزان همدردی کنیم.

32- از تشویق به موقع غافل نشویم.

33- سخن دانش آموزان را بی مورد قطع نکنیم.

34- کارها و فعالیت های مربوط به کلاس را بین دانش آموزان تقسیم و به آنها مسئولیت بدهیم.

35- در هنگام موعظه، خود را مخاطب اصلی قرار دهیم.

36- به مقررات محیط آموزشی احترام بگذاریم.

37- سعی کنیم کردار و رفتار خوبی از خود نشان دهیم.

38- پیش از تدریس، شناختی اجمالی از وضعیت ، موقعیت و سطح معلومات دانش آموزان بدست آوریم.

39- بیش از اندازه در کار دانش آموزان، خود را دخالت ندهیم.
نکاتی برای اداره ی مطلوب کلاس

 

40- به کار خویش ایمان داشته باشیم.

41- سعی کنیم شخصیت علمی و اجتماعی خویش را پیش دانش آموزان سبک نکنیم.

42- مقررات خشک و افراطی را زا کلاس دور کنیم.

43- نسبت به فعالیت دانش آموزان بی تفاوت و بی توجه نباشیم.

44- در تدریس از گروه گرایی و خط بازی خودداری کنیم.

45- بر موضوعات درسی، تسلط و از آن اطلاع کافی داشته باشیم.

46- در افزایش آگاهی ها و محتوای علمی و درسی خود بکوشیم.

47- به سۆالات دانش آموزان با لحن خوب و مناسب پاسخ دهیم.

48- مطالعه پیش از تدریس و آمادگی قبلی جهت تدریس داشته باشیم.

49- برنامه ریزی درسی داشته باشیم.

50- از ابتکار و خلاقیت در تدریس استفاده کنیم.

51- از روش های تدریس و نحوه ی به کار گیری آن ها آگاه باشیم.

52- به کیفیت شروع، ادامه و پایان درس توجه داشته باشیم.

53- به هنگام تدریس مطالب ، تنوع را فراموش نکنیم.

54- از تجربیات درسی و تدریس دیگران استفاده کنیم.

55- در هر درس مطالب نو وتازه ای بیان کنیم.

56- سعی کنیم دانش آموزان در ارتباط با درس فعالیت عملی داشته باشند.

57- دانش آموزان را نسبت به یادگیری درس تشنه کنیم.

58- در صورتی که احساس خستگی در چهره دانش آموزان مشاهده کردیم، از ادامه تدریس خودداری کنیم.

59- سعی کنیم همواره اشکالات تدریس خود را رفع کنیم.

60- موضوع و عنوان درس را در ابتدای تدریس مشخص و بازگو کنیم.

61- درس را مرحله به مرحله تدریس کرده و از شاخه به شاخه پریدن بپرهیزیم.

62- بیش از اندازه ی معمول به جزوه ، کتاب و یا متن درس نگاه نکنیم.
کلاس درس

 

63- از طرح شبهات و اشکالات بدون جواب بپرهیزیم.

64- جمع بندی درس را در انتها فراموش نکنیم.

65- از داشتن لحنی یکنواخت و تن صدای ثابت بپرهیزیم.

66- در هنگام تدریس ، در یک مکان ثابت توقف نکنیم.

67- دقت کنیم تمرین ها یا مسایل ( تکالیف) در حد توان دانش آموزان باشد.

68- در هنگام تدریس از وسایل و امکانات آموزشی موجود حداکثر بهره را ببریم.

69- در هنگام تدریس حتی الامکان از مثال استفاده کنیم.

70- خلاصه ی درس را در انتهای تدریس بازگو و از دانش آموزان نیز بخواهیم.

71- ظاهری آراسته و منظم داشته باشیم و در نظر بگیریم که زیبایی، سادگی است .

72- در کارهایمان نظم داشته باشیم تا الگوئی مناسب برای دانش آموزان باشیم.

73- نتایج آزمون ها را بررسی کنیم تا نقاط ضعف و قوت را بیابیم.

74- در هنگام خشم، بر احساسات و عواطف خود غلبه کنیم.

75- در تمام کارهای خود، قاطعیت و برش داشته باشیم.

76- دانش آموزان را در بالا رفتن از نردبان علم و دانش یاری کنیم.

77- در هنگام تدریس سعی کنیم تمام توجه دانش آموزان را به خود جلب کنیم.

78- فرصت انتقاد از خود را به دانش آموزان بدهیم.

79- از این که نسبت به پاسخگوئی به برخی از سۆالات قادر نیستیم، هراس به خود راه ندهیم و به راحتی اقرار کنیم که پاسخ آن را نمی دانیم.

80- تجارب تازه خود را در اختیار دانش آموزان قرار دهیم و به یاد داشته باشیم که معلم هنرمند کسی است که با ایجاد شرایط و موقعیت های مناسب آموزشی، خود کمتر تدریس می کند ، ولی دانش آموزان بیشتر یاد می گیرند.

 

سوالات فرادانشی

* سوالات فرادانشی فصل اول کتاب درسنامه علوم زیستی و بهداشت

1- معین کنید كدام يك از پژوهش هاي زير پايه اي و كدام يك كاربردي است؟

الف- تلاش براي توليد واكسن بيماري ايدز با روش مهندسی ژنتیک (              )

ب- تحقيق در مورد مراحل گل دهي در گياهان (               )

ج- تلاش براي يافتن آنزيم هايي كه در عمل فتوسنتز دخالت دارند (               )

د- بررسي اثر صبحانه ي مناسب بر روي يادگيري دانش آموزان (               )

هـ - تولید حیوانات تراریخت توسط موسسه رویان کشورمان (            )

2- كداميك از موارد زير منطق علمي را به شكل مناسب نشان مي دهد؟

الف- اگر فرضيه اي قابل آزمايش طرح كنيم، مشاهدات وآزمايش ها آن را تاييد مي كند.

ب- اگر مشاهدات ما دقيق باشد، فرضيه هاي ما تاييد مي شود.

ج- اگر فرضيه ما درست طرح شده باشد، نتايج آزمايش قابل پيش بيني است.

د- اگر آزمايش كنترل شده خوب اجرا شود فرضيه قابل آزمايشی را مي توان با آن ساخت.

3- به نظرتان ارسطو چگونه می توانست با انجام آزمایشی ساده به درستی یا نادرستی مشاهده خود مبنی بر به وجود آمدن ماهی ازگل ولای آبگیرها پی ببرد؟

4- به نظر شما ، ون هلمونت چگونه می توانست آزمایش خود را کنترل کند؟

5- آیا علومی مانند شیمی و فیزیک هم می توانند در دو گروه پایه ای و کاربردی قرار گیرند؟ برای پاسخ خود مثال هایی ذکر نمایید.

*  سوالات فرادانشی فصل دوم کتاب درسنامه علوم زیستی و بهداشت

1- هیدرات کربن اضافی در هر یک از سلول های زیر به چه صورتی ذخیره می شوند؟

      الف) سلول ماهیچه ای ببر       ب) سلول کبدی گاو           ج) سلول قارچ خوراکی

2- با توجه به فرمول، کدام یک از مواد زیر، آمینواسید و كدام یک هيدرات كربن است؟

C₆H₁₂O₆   /   C₂H₅O₂N   /   C₄H₈

3- از تجزیه کدام یک از مواد زیر عناصر متنوع تری به دست می آید؟ «هموگلوبین– تری گلیسرید – گلیکوژن »

4- با توجه به دمای لازم برای سوختن گلوکز در آزمایشگاه و در بدن انسان، نقش آنزیم ها در انجام واکنش های زیستی سلولهای بدن انسان را توضیح دهید.

5- فرض كنيد يك قطعه گوشت، مقداری پنبه و مقداری آرد گندم در اختيار داريد اگر به هر يك از اين مواد يك قطره محلول يددار اضافه كنيد:الف) انتظار داريد رنگ كداميك تغييركند؟ چرا؟  ب) اگر قرار باشد كه شما از پلي ساكاريدهاي موجود در اين مواد گلوگز تهيه كنيد، استفاده از كداميك را ترجيح مي دهيد؟‌ چرا؟

6- اخیراً در بین مردم شایع شده است که بعضی از کارخانه های تولید شیر پاستوریزه به فرآورده خود (شیر) پودر نشاسته اضافه می کنند. درستی یا نادرستی این گفته را چگونه می توان امتحان کرد؟

7- گفته می شود عمل آنزیم نسبت به واکنش ، مثل عمل کلید به قفل است. برای ادعای مذکور چه دلایلی را می توانید ارائه کنید؟  

 

پاسخنامه سوالات فرادانشی فصل اول کتاب درسنامه علوم زیستی و بهداشت

۱-  الف)کاربردی    ب)پایه ای   ج)کاربردی   د)کاربردی    هـ)کاربردی

۲- الف) نادرست، چون ممکن است فرضیه در آزمایشهای مختلف درستی آن به اثبات نرسد

    ب) نادرست، چون ممکن است با مشاهدات دقیق در حین آزمایش ایرادات فرضیه ما مشخص شود

    ج) درست

    د) نادرست، چون فرضیه قبل از آزمایش ساخته می شود. اگر فرضیه در آزمایش تایید شود، میتواند به نظریه تبدیل شود.

۳- کافی بود ارسطو مقداری گل و لای آبگیر را در ظرفی قرار می داد و آن را مشاهده میکرد. البته ممکن بود به علت تخم گذاری ماهیهای آبگیر در گل و لای، در اولین مشاهدات تعدادی نوزاد ماهی از گل و لای خارج شوند ولی با تکرار آزمایش در همان ظرف میتوانست به نادرستی نظریه خلق الساعه خود پی ببرد.

۴- کافی بود آن را در اتاق یا محفظه ای در بسته انجام میداد 

۵- بله- مثلا در فیزیک پایه ای با انبساط و انقباض آشنا شده ولی در فیزیک کاربردی از این علم در کشیدن خطوط راه آهن و سیم های برق و در و پنجره ساختمان و.... استفاده می شود.

پاسخنامه سوالات فرادانشی فصل دوم کتاب درسنامه علوم زیستی و بهداشت

۱- هر سه مورد به صورت گلیکوژن

۲- آمینواسید در فرمول خود دارای نیتروژن(N) است ولی هیدرات کربن به جای نیتروژن دارای اکسیژن است پس C₂H₅O₂N  آمینواسید و C₆H₁₂O₆  هیدرات کربن می باشند.

۳- از تجزیه گلیکوژن سه عنصر اکسیژن و کربن و هیدروژن بدست می آید. از تجزیه تری گلیسرید نیز سه عنصر کربن و هیدروژن و اکسیژن بدست می اید ولی از تجزیه هموگلوبین چهار عنصر کربن هیدروژن اکسیژن و نیتروژن بدست می آید و اگر آهن موجود در هموگلوبین را نیز به این تعداد اضافه کنیم جمعا ۵ عنصر از تجزیه هموگلوبین بدست خواهد آمد

۴- آنزیم های مسئول تجزیه و سوزاندن گلوکز در بدن انسان، واکنش تجزیه گلوکز را در سلولهای انسان در دمای کم (دمای بدن = ۳۷درجه) انجام میدهند. 

۵- الف: رنگ آرد گندم تغییر می کند چون نشاسته دارد. - ب: جوابها متفاوتند برخی ممکن است به پنبه  اشاره کنند که سلولز خالص است و رشته های بدون انشعاب دارد ولی باید توجه داشت آنزیم تجزیه کننده سلولز در بدن ساخته نمی شود و باید از میکروبهای تجزیه کننده سلولز استفاده کرد که آن هم مشکلات خاص خود را دارد. - عده ای ممکن است بگویند "گندم" . شاید دلیل آنها منطقی باشد چون گندم هم دارای نشاسته است و هم دارای سلولز و از تجزیه هر دوی آنها مقدار  گلوکز بیشتری حاصل می شود.

۶- اگر محلول ید دار به شیر اضافه کنیم و رنگ آن تغییر کند و آبی تیره شود می فهمیم دارای نشاسته است.

۷- همانطور که هر قفل با یک کلید مخصوصی باز می شود، همان طور نیز هر واکنش شیمیایی با یک آنزیم خاصی کاتالیز می شود.

 

سوالات فرادانشی فصل سوم کتاب درسنامه علوم زیستی

1- آزمایشی طراحی کنیدکه اثر کودهای نیتروژن دار بر رشد گیاه سیب زمینی را نشان دهد.

2- آزمایشی طراحی کنید که در آن اثر غلظت بیش از 1/0 درصد دی اکسید کربن را بر شدت فتوسنتز نشان دهد.

3- برای نشان دادن و اندازه گیری اثر عوامل محیطی بر روی فتوسنتز معمولاً از گیاهان آبزی استفاده می شود دلیل این امر را توضیح دهید.

4- جمله زير راتفسيركنيد: «جانوران به طور مستقيم و غير مستقيم براي كسب ماده و انرژي ، به گياهان وابسته اند»

5- فرض كنيد گياهي را كاشته ايد و بعد ازمدتي رشد گياه كم و برگهايش زرد و پژمرده شده اند: الف - به نظرشما كمبود كداميك ازمواد معدني در محيط كشت باعث اين تغييرات شده است؟  ب - كاهش رشد و زرد شدن برگ ها چه رابطه اي با كمبود اين ماده معدني دارد؟

6- شكل مقابل نوعي گياه آبزي را نشان مي دهد كه در آكواريوم ها كاربرد دارد و معمولاً براي آزمايشات فتوسنتزي مورد آزمايش قرار مي گيرد.

الف) اگر ظرف را در برابر نور قرار دهیم چه گازی در بالای لوله آزمایش جمع می شود؟ 

ب) اگر درهمان شرایط به داخل ظرف، تعدادی ماهی اضافه شود، حجم گاز بالای لوله چه تغییری میکند؟

ج) چنانچه بخواهید اثر مدت زمان تابش نور را بر شدت فتوسنتز گياه آبزي فوق بررسي كنيد چه آزمايشي طراحي مي كنيد؟ دراين آزمايش چه متغيرهايي بايدثابت(بدون تغيير)باشند؟

7- ضخامت کوتیکول برگ گیاهان مناطق مختلف آب و هوایی ایران را با یکدیگر مقایسه کرده و دلیل تفاوت در ضخامت آن را توضیح دهید.

8- فکر می کنید اگر به اعماق اقیانوس ها برویم تنوّع گونه های جانداران کمتر می شود یا بیشتر؟ پاسخ خود را با ذکر دلایلی توضیح دهید.

9- مسیرC موجود در مولکول نشاسته، از هنگامی که به صورت گندم خورده می شود تا زمانی که به شکل CO₂  در هوای بازدم دفع می گردد را رسم کرده و شرح ماجرا را بنویسید.

10- آزمایشی طراحی کنید که اثر «دمـا» را بر شدت فتوسنتز نشان دهد.

11- اگر در آزمایش یک بوته گیاه و یک موش را جداگانه زیر سرپوش شیشه ای قرار دهیم ، بعد از مدتی از بین می روند. امّا اگر هر دو را با یکدیگر زیر سرپوش قرار دهیم زنده می مانند. علت را توضیح دهید.

 

سوالات فرادانشی فصل چهارم کتاب درسنامه علوم زیستی

1- محمد ساكن آبادان و پسر خاله اش در تبريز زندگي مي كند به نظر شما كداميك از اين دو نفر بايد به غذاي خود نمك بيشتري بزند؟ چرا؟

2- عده اي اعتقاد دارند عطر ليمو خستگي كارگران را از بين مي برد. با طرح يك آزمايش اين فرضيه را امتحان كنيد.

3- والدین کودکی که مبتلا به دردهای استخوانی است به پزشک مراجعه نموده اند پزشک علاوه بر تجویز دارو به ایشان توصیه کرد که در روز چند ساعت کودک را در معرض نور خورشید قرار دهند. علت این توصیه چیست؟

4- توضیح دهید آیا گفته زیرصحیح است: «اسیدهای آمینه غیراساسی اصولاً اسیدهای آمینه ای هستند که بدن انسان برای ساخت پروتئین از آنها استفاده نمی کند.»

5- فرض كنيد پزشك هستيد و بيماري با علايم زیر به شما مراجعه مي كند، به نظر شما اين فرد به چه بيماریي مبتلا شده و براي بهبود وی چه پيشنهادي مي كنيد؟

«بيمار مدعي است در ماه هاي اخير دچار كاهش وزن شده تعرق ندارد و هنگام فعاليت يا راه رفتن احساس ضعف وخستگي مي كند.»

6- در منطقه اي گواتر بسيار شايع است ، به نظر شما چه بيماري ديگري نيز ممكن است در آن منطقه شايع باشد؟

7- ورزشکاران رشتة بدن سازی در برنامه غذایی روزانه خود تعداد زیادی سفیده تخم مرغ     می خورند ولی زرده آن را استفاده نمی کنند. دلیل کارشان را بنویسید.

8- افرادی با مشخصات زیر به چه بیماری هایی مبتلا بوده و چه غذاهایی باید مصرف کنند؟

 

مشخصات بیماری	نام بیماری	غذاهایی که باید مصرف کنند
عمل دفع در فرد با سختی انجام می گیرد
ناحیة جلوی گردن متورم شده است
لثه ها و سایر بخش های بدن خونریزی می کند.

 

9- در روزگار گذشته وقتی ملتی دچار قحطی می شدند یا در محاصره دشمن قرار می گرفتند، متحمل تلفات زیادی می گشتند که علت آن گرسنگی نبود. آیا می توانید حدس بزنید که مرگ و میر افراد ناشی از چه عاملی بوده است؟

 

سوالات فرادانشی فصل پنجم کتاب درسنامه علوم زیستی

 

1- براي تعيين گروه خون فردي از سوزن استريل براي سوراخ كردن پوست استفاده كرده و دو قطره از خونش را روي يك لام تميز قرارداديم بلافاصله دو قطره سرم ضدA  و ضدB  روي هركدام چكانديم. خون فرد با سرم ضد A رسوب داد.

الف ) به نظرتان چه خطاي عملي در مراحل انجام كار وجود داشت؟

ب) اگر شخصي با گروه O نياز به خون داشته باشد، آيا مي تواند از فرد فوق كمك بگيرد؟ چرا؟

2- فردی با گروه خونی A نیاز به خون پیدا کرده است. خون کدامیک از گروه های خونی (از 4 گروه خون اصلی) اگر به وی تزریق شود باعث مرگ وی خواهد شد؟

3- به نظر شما بين ساختار و عملكرد DNA  در سلول چه ارتباطي وجود دارد؟

4- اسب 64 کروموزوم و الاغ 62 کروموزوم دارد ، تعداد کروموزوم های بچه قاطری که از جفت گیری آنها به وجود می آید را محاسبه کنید.

5- اگر در یک رشته مولکول DNA باز آلی G برابر 16 درصد و در رشته دیگر همان مولکول باز آلی G برابر24 درصد باشد ، چند درصد این مولکول باز آلی A خواهد بود؟

6- در بخشی از یک مولکول DNA تعداد باز آلیA برابر 700 و تعداد باز آلیG برابر 200 است. در این بخش از مولکول DNA چه تعداد قند وجود خواهد داشت؟ (با محاسبه)

سوالات فرادانشی فصل ششم کتاب درسنامه علوم زیستی

 1- چنانچه تراكم جمعيت پرندگان يك جنگل 180 قطعه در هر كيلومتر مربع باشد و مساحت جنگل 600 كيلومتر مربع باشد تعداد كل پرندگان اين جنگل چقدر است (فرمول و محاسبات)

2- به نظر شما در جريان فرآيند صنعتي شدن كشورها ، كداميك از چرخه هاي مواد (‌كربن، نيتروژن، آب) بيشترتحت تاثير قرارگرفته است؟

3- تعدادي باكتري درمحلول حاوي ماده غذايي تكثير مي شوند اگر تعداد باكتريها بر حسب زمان مطابق نمودار تغيير كند، غلظت آن ماده در محلول چگونه تغيير مي كند؟ نمودار مربوطه را رسم نماييد .

4- زنجیرة غذایی را مثال بزنید که حلقة سوّم آن یک گیاه باشد.

5- اداره حفاظت محیط زیست طی آگهی، جرایم شکار غیرمجار حیوانات را اعلام کرده است. در این آگهی جریمه شکار پرنده ای مانند شاهین از جریمه شکار کبک بیشتر است. این موضوع را چگونه توجیه می کنید؟

6- ازدیاد جمعیت بر بخش «آموزش و پرورش» و «بهداشت و درمان» کشور چه اثری می تواند داشته باشد؟ برای هر یک دو مورد بنویسید.

7- اگر تراکم درختان عناب در یک باغ به طول 60 و عرض 20 متر برابر 05/0 باشد، در این باغ چند درخت عناب وجود دارد؟

 

پاسخ سوالات فرادانشی فصل 3 درسنامه علوم زیستی

 1- در دو مزرعه که در آنها سیب زمینی هایی از یک نژاد و بذر در حال رشد و نمو هستند، و تمام عوامل محیطی مانند دما، نور، شدت و مدت تابش خورشید، مقدار دی اکسیدکربن هوا ، میزان و نوع آبیاری و... یکسانند ، به یک مزرعه کود نیتروژن دار (با رعایت مقدار مصرف) اضافه می کنیم ولی به مزرعه دیگر خیر. اگر کود نیتروژندار بر رشد سیب زمینی و افزایش محصول آن تاثیر معنی داری داشته باشد حتما در پایان آزمایش مشخص خواهد شد.

2- این آزمایش را باید در گلخانه انجام دهیم تا بتوان به مقادیر نسبتا بالایی از دی اکسیدکربن دست یابیم. به همین دلیل در دو گلخانه که یک نوع گیاه داشته باشند و کلیه شرایط و عوامل محیطی یکسان و تحت کنترل باشند، با افزایش مقدار دی اکسید کربن در یک گلخانه و بررسی نتایج حاصل از آن و ارتباط آن با رشد گیاه موجود در آن گلخانه ، می توان اثر غلظت های بالای دی اکسیدکربن بر رشد گیاهان را بررسی کرد.

3- چون محیط آب یک محیط یکنواخت و همگن است و عواملی مانند غلظت املاح و دی اکسیدکربن و اکسیژن و... تقریبا در تمام نقاط آن یکسان است و کمتر تحت تاثیرات ناگهانی عوامل محیطی قرار می گیرد.

4- جانوران یا گیاه خوارند یا گوشتخوار. اگر گیاهخوار باشند مستقیما و اگر گوشتخوار باشند به طور غیر مستقیم انرژی و مواد مورد نیاز برای رشد را از گیاهان بدست می آورند.

5- الف: نیتروژن     ب: نیتروژن در تولید کلروفیل در گیاهان نقش مهمی دارد. زرد شدن برگها نشانه کاهش مقدار کلروفیل برگ است و نشان دهنده آن است که خاک مقادیر کافی نیتروژن ندارد.

6- الف: اکسیژن     ب: ماهی با تنفس خود، مقدار گاز دی اکسیدکربن را در ظرف افزایش می دهد و با افزایش این گاز، میزان فتوسنتز گیاه آبزی زیاد شده و نهایتا مقدار گاز اکسیژن بالای لوله آزمایش افزایش می یابد.     ج: دو نمونه از آن ظرف با گیاه آبزی تهیه کرده و یک ظرف را مدت زمان بیشتری در معرض تابش نور (طبیعی یا مصنوعی) قرار می دهیم و نتایج حاصل را از روی مقدار گاز اکسیژن تولید شده در بالای لوله آزمایش مورد بررسی قرار می دهیم. البته باید توجه داشت که همچون تمام آزمایشات کنترل شده باید کلیه شرایط و عوامل دخیل در این آزمایش یکسان باشند بجز شدت نور.

7- کوتیکول در مناطق گرم و خشک ضخامت بیشتری دارد چون گیاهان این مناطق با مشکل از دست دادن آب مواجه هستند پس ضخامت کوتیکول افزایش یافته تا مانع از تبخیر آب گردد.

8- کمتر می شود اولا چون نور خورشید به اعماق اقیانوس ها نمی رسد و گیاهان آبزی در این مناطق رشد نمی کنند ثانیا میزان اکسیژن محلول در آب در مناطق بسیار عمیق کمتر از مناطق سطحی است و ثالثا هرچه به اعماق برویم فشار آب نیز بیشتر می شود در نتیجه تنوع آبزیان کاهش می یابد.

9- نشاسته گندم- تبدیل نشاسته به گلوکز در بدن- سوختن گلوکز در سلول های بدن و تولید گاز دی اکسید کربن- ورود دی اکسید کربن به خون و حمل آن به دستگاه تنفس- خروج دی اکسیدکربن از دستگاه تنفس با عمل بازدم

10- مشابه جواب سوال2 عمل می کنیم با این تفاوت که در این آزمایش تنها عاملی که متغیر است "دما" می باشد.

11- اگر هر دو با هم زیر یک سرپوش شیشه ای باشند تا نور به آنها برسد، گیاه با انجام فتوسنتز گاز اکسیژن مورد نیاز موش را تهیه کرده و موش با تنفس گاز دی اکسیدکربن مورد نیاز گیاه را فراهم می کند

 

پاسخ سوالات فرادانشی فصل 4 درسنامه علوم زیستی

1- محمد ، چون با مشکل تعرق و دفع نمک روبرو است.

2- کارگرانی که در یک حرفه مشغول به کارند را به دو گروه تقسیم کرده و برای یک گروه (بدون آن که بدانند مورد آزمایش واقع شده اند) در بین ساعت کار یا در پایان کار رایحه لیمو را در فضا پخش می کنیم اگر تغییری در روحیه افراد یا افزایش بازده کارشان یا افزایش نشاط و شادابی آنها مشاهده شد، نتیجه می گیریم که عطر لیمو باعث کاهش خستگی می شود.

3- پوست بدن در اثر تابش نور خورشید مقادیری ویتامینD می سازد و این ویتامین به رشد استخوان و افزایش تراکم آن و کاهش دردهای استخوانی کمک می کند.

4- خیر این جمله صحیح نیست. چون اسیدهای آمینه غیراساسی فقط در بدن تولید نمی شوند ولی در متابولیسم پروتئین ها برای ساخت پروتئین های پیچیده تر از آنها استفاده می شود بنابراین لازم است که حتما در غذای انسان وجود داشته باشند.

5- بیمار احتمالا دچار نوعی آنمی است و باید از غذاهای آهن دار یا قرص آهن استفاده کند.

6- اگر به مادران باردار در آن منطقه "ید" کافی نرسیده باشد، "کرتینیسم" یا عقب ماندگی ذهنی و جسمی در نوزادان نیز ممکن است دیده شود

7- سفیده تخم مرغ سرشار از پروتئین است و موجب رشد و حجیم شدن عضلات و افزایش قدرت ماهیچه می شود ولی زرده حاوی مقادیر زیاد چربی و کلسترول است. بنابراین برای سلامت قلب از خوردن زرده خود داری می کنند.

8- الف: یبوست دارد و باید سبزیجات و الیاف نامحلول مصرف کند

ب: بیماری گواتر دارد و باید از غذاهای دریایی مانند ماهی و میگو که از دریا صید شده اند استفاده کند

ج: دچار اسکوروی است و باید از مرکبات و سبزیجات تازه استفاده کند.

9- ناشی از سوء تغذیه است. مثلا کمبود یک ماده مانند پروتئین و استفاده زیاد از مواد نشاسته دار و رژیم های غذایی کم ویتامین باعث بروز بیماریهای سوءتغذیه در بین افراد می شود

 

 

چهره عجیب انسان در سال 3000 میلادی چگونه است

باشگاه خبرنگاران به نقل از العالم، در این تصویر که درباره قیافه و ظاهر احتمالی انسان پس از هزار سال دیگر، منتشر شده است، چهره انسان پرچین و چروک و موهای سرش اندک با دست های بلند و چشم های درشت خواهد بود و حجم مغز کوچک خواهد شد.

به نوشته این روزنامه، تصویر مذکور توسط متخصصان کالبدشکافی و با هدف بررسی چهره و ظاهر انسان در آینده منتشر شده است و پیش بینی ها نشان دهنده آن است که براساس معیارهای امروزی زیبایی، انسان ها در آینده زیبا نخواهند بود!

روزنامه سان همچنین نوشت: با گذشت زمان، به علت پیشرفت در علم پزشکی و بهبود تغذیه، افراد عمر طولانی تری خواهند داشت و طول متوسط آنها به دو متر و 10 سانتیمتر خواهد رسید.

این گزارش حاکی از آن است که به علت پیشرفت فراوان فناوری ، عقل انسان ها در آینده کمتر خواهد شد و انسان ها به جای فکر کردن این امر را به رایانه خواهند سپرد و این امر باعث کوچک شدن مغز انسان خواهد شد.

برترین تصاویر حیات وحش ۲۰۱۳

از سال ۱۹۶۴، هر ساله، یک مسابقه عکاسی با موضوع حیات وحش توسط موزه تاریخ طبیعی و بخش جهانی بی‌بی‌سی برگزار می‌شود. این مسابقه، ۱۸ شاخه متنوع دارد از عکاسی از پرندگان و پستانداران گرفته تا «نگاه خلاقانه» و عکاسی سیاه و سفید. امسال دوره ۴۹ ام این مسابقات برگزار شد، ده هزار عکس از کشورهای مختلف در این مسابقه شرکت داده شدند. سرانجام برندگان این مسابقه اعلام شدند و عکس‌های برنده تا ۲۳ مارچ ۲۰۱۴ در موزه تاریخ طبیعی به نمایش گذاشته خواهند شد.